Motyw Apokalipsy / końca świata / Sądu Ostatecznego w literaturze

Wizja Apokalipsy, czyli ostatecznej zagłady ludzkości i następującego w jego trakcie Sądu Ostatecznego wywodzi się z biblijnej księgi św. Jana. Obrazy końca świata okazały się na tyle widowiskowe i efektowne, że wielokrotnie ukazywali je w swoich utworach późniejsi literaci. Popularność toposu Apokalipsy szczególnie mocno nasiliła się w epoce Młodej Polski, wpisując się w silnie zarysowany ówcześnie nurt dekadentyzmu, a także w okresie przedwojennym i wojennym, kiedy za jego pomocą nawiązywano do okrutnej rzeczywistości wojennej.

Motyw metamorfozy wewnętrznej / przemiany bohatera w literaturze

Metamorfoza bohatera literackiego jest zmianą zachowania, osobowości i/lub wyglądu, więc w każdym przypadku ma ona ogromny wpływ na tego, kto ją przeżywa. Wywołują ją najróżniejsze czynniki, począwszy od traumatycznych wydarzeń, jak śmierć bliskiej osoby czy tragedia narodowa, poprzez wyjątkowe chwile, czego przykładem są narodziny dziecka, skończywszy na dziełach artystycznych, które mogą inspirować człowieka do zmiany swojego postępowania. Przemiana to niewątpliwe bardzo interesujący i wiele mówiący o ludziach proces, dlatego stał się on popularnym motywem literackim. Poniżej przedstawiono jego różne realizacje na przełomie epok.

Motyw podróży, wędrówki, pielgrzyma w literaturze

Motyw podróży to jeden z najpopularniejszych toposów literackich, który wykorzystywany jest we wszystkich epokach. Pisarze sięgają po niego w różnych celach i ukazują na wiele sposobów, dzięki czemu wędrówka bohatera może być postrzegana nie tylko w sensie dosłownym, jako przemieszczanie się z miejsca na miejsca, ale również jako metaforyczna podróż przez życie, podróż w czasie czy podróż do kraju lat dzieciństwa.

Motyw rodziny i domu rodzinnego w literaturze

W zachodniej kulturze rodzina jest od lat jedną z najważniejszych wartości. Z myślą o niej planujemy karierę zawodową, zarabiamy pieniądze i poświęcamy wiele swojego czasu, a w zamian zyskujemy wsparcie, poczucie satysfakcji i spełnienia oraz osobiste szczęście. Niestety zdarza się również, że dom rodzinny nie spełnia swojej funkcji i staje się źródłem rozczarowania, smutku czy cierpienia. Znaczenie rodziny dla społeczeństwa oraz różnorodność i uniwersalizm tego toposu zdecydowały, że zyskał on nad wyraz dużą popularność w literaturze.

Motyw zbrodni / winy i kary w literaturze

Zbrodnia to czyn społecznie i prawnie potępiany, który wiąże się z naruszaniem obowiązujących w danej społeczności obyczajów, zwyczajów, nakazów, zakazów, praw itd. Ten, kto ją popełnia, staje się winny i dlatego musi liczyć się z karą oraz z obliczem sprawiedliwości. Potwierdzeniem tej tezy są utwory literackie, w których pojawia się motyw zbrodni jako winy i kary jako jej nieodłącznego skutku.

Motyw zjaw, duchów i upiorów w literaturze

Widma, zjawy, duchy, upiory i inne istoty wywodzące się ze świata niematerialnego są silnie zakorzenione w każdej kulturze. Dla jednych stanowią element artystycznej kreacji, a dla innych stanowią nieodłączną i istniejącą równoległe do ludzkiego świata część rzeczywistości. Bohaterowie fantastyczni na stale weszli do literatury i od tysięcy lat pojawiają się we wszystkich jej epokach oraz gatunkach. Na uwagę zasługuje różnorodność ujęcia motywu zjaw i duchów w literaturze oraz rozmaitość funkcji, jakie pełni w poszczególnych dziełach.

Motyw Żyda / Żydów w literaturze

Żydzi to nacja o bardzo bogatej, długiej i niezwykle trudnej historii, posiadająca barwną i ciekawą kulturę. Z jednej strony Biblia określa go jako Naród Wybrany, a z drugiej strony pojawia się antysemityzm i okres II wojny światowej, który naznacza Żydów wielkim cierpieniem, bezsilnością, śmiercią i okrucieństwem Holocaustu. Losy narodu żydowskiego są na tyle różnorodne i interesujące, a ich sylwetki tak ciekawe i inspirujące, że stali się oni popularnym tematem literackim. Warto zatem prześledzić sposoby ujęcia motywu Żydów na przełomie lat.

Motyw władzy i władcy w literaturze

Władza rozumiana jako zwierzchnictwo jednej osoby nad drugą lub grupy ludzi nad innymi ludźmi istnieje na świecie od początku cywilizacji. Funkcjonuje ona w różnych formach, począwszy od politycznej, poprzez wojskową, skończywszy na rodzicielskiej. Bez względu na to, o jakiej władzy mówimy, zawsze wiąże się ona z odpowiedzialnością za drugiego człowieka. Rozmaite ujęcia motywu władzy i władcy odnajdujemy w literaturze, o czym traktuje poniższe opracowanie.

Motyw dziecka i dzieciństwa w literaturze

Dzieciństwo to okres beztroski, zabawy, niewinności i radości, który w świadomości każdego człowieka zapisuje się w sposób szczególny. W tym czasie poznajemy świat, kształtuje swoją osobowość, wyrabiamy światopogląd i poznajemy najbliższe osoby. Dzieciństwo to bez wątpienia okres wyjątkowy, który ma ogromny wpływ na to, kim jesteśmy jako dorośli. Dzieci odgrywają ważną rolę również w literaturze, gdzie ich funkcje i portrety są bardzo różne. Motyw ten był szczególnie popularny w dobie pozytywizmu, choć oczywiście pojawiał się też w innych epokach.

Motyw Boga w literaturze

Bóg to jeden z najbardziej uniwersalnych motywów literackich na przestrzeni epok. Pojawia się on w każdym okresie literackim, począwszy od antyku, przez romantyzm, skończywszy na współczesności. W naszym kręgu kulturowym pisarze najczęściej odnoszą się do Boga chrześcijańskiego, który jednak nie zawsze jest litościwy, sprawiedliwy i szlachetny, choć oczywiście często przybiera i taką postać. Cechą charakterystyczną tego motywu jest różnorodność sposobów i form jego ujęcia.