Motyw pieniędzy w literaturze

Zwykło się mówić, że pieniądze rządzą światem, co jest szczególnie wyraźnie widoczne w dzisiejszych czasach, kiedy następuje ekspansja ponadnarodowych korporacji, a garstka najbogatszych ludzi posiada majątek równy połowie światowej populacji. Tego, że pieniądze od zawsze odgrywały decydującą rolę w życiu społecznym, dowodzi również literatura, nader często posługująca się ich motywem.

Mitologia grecka – Midas

Według mitologii greckiej, Midas to władca Frygii, który za uratowanie Sylena mógł zażyczyć sobie, cokolwiek tylko zapragnie, a Dionizos spełnił jego życzenie. Mężczyzna, z uwagi, iż był chciwy i pragnął bogactwa, nie przemyślał swojego życzenia i poprosił, by wszystko, czego dotknie, zamieniało się w złoto. Dzięki temu Midas chciał być niesamowicie majętny. Jego prośba została wysłuchana, co z czasem sprawiło władcy ogromne problemy, ponieważ dotyczyło również pożywienia i wina. Każdy przedmiot, którego dotykał, zamieniał się w złoto i Midas nie był w stanie zaspokoić głodu ani pragnienia. Dar okazał się jego przekleństwem, gdyż otaczające go złoto nie pozwalało mu normalnie żyć. Dlatego też Midas udał się do Dionizosa, błagając, by cofnął życzenie. Bóg uświadomił go, że była to kara za jego chciwość i manię bogacenia się. Mit o Midasie daje do zrozumienia, iż w wielu ludzi uważa bogactwo za źródło szczęścia i spełnienia, przez co stają się chciwi i przedkładają dobra materialne nad duchowymi. Przykład Midasa jest dowodem, że majątek nie zawsze sprawia, iż człowiekowi żyje się lepiej i prościej.

Biblia – Judasz

Judasz to postać historyczna, która według Nowego Testamentu należała do Apostołów. Był jednym z towarzyszy Jezusa, podczas jego nauk i głoszenia słowa bożego. Według ewangelii wg św. Jana, Judasz od początku charakteryzował się chciwością i skąpstwem, dlatego żałował drogocennych olejków, gdy Maria namaszczała stopy Jezusa. Jednak najgorszym czynem, jakiego się dopuścił, była zdrada Jezusa i tym samym skazanie go na śmierć. Zarobił na tym trzydzieści srebrników, które po głębszym zastanowieniu postanowił z powrotem oddać. Wyrzuty sumienia nie pozwoliły Judaszowi żyć spokojnie i zdecydował się popełnić samobójstwo. Judasz poprzez swój czyn stał się symbolem zdrady dla pieniędzy, chciwości i oszustwa. Zdradził swojego nauczyciela i świadom konsekwencji, wziął za to pieniądze, wiedząc, iż skończy się to tragicznie dla Jezusa.

Legenda o św. Aleksym

 Aleksy, pochodzący z zamożnej, królewskiej rodziny pewnego dnia postanawia opuścić majętną posiadłość i żyć w biedzie. Wychowywano go w szacunku dla ludzi ubogich, a jego rodzina szanowała służbę i traktowała ją jak równych sobie, mimo że byli bardzo bogatym rodem. Aleksy żył dostatnio, niczego w domu mu nie brakowało, dlatego wróżono mu piękną przyszłość. Jednak mężczyzna, słysząc, iż wzywa go sam Bóg, decyduje się porzucić swoje dotychczasowe życie i rozpocząć wędrówkę po świecie jako bezdomny i żebrak. Tym samym udowadnia, iż pieniądze nie miały dla niego wartości, a za cel życiowy obrał sobie pomoc potrzebującym oraz dzielenie ich trosk i zmartwień. Aleksy znacznie różni się od większości bohaterów literackich, którzy przywiązują ogromne znaczenie dla pieniędzy, a celem ich życia i pracy jest wzbogacenie się. Aleksy wybrał życie w ubóstwie i ascezie, by być bliżej ludzi, by pokazać, jak bardzo kocha Boga i mu ufa. Bieda i mnóstwo wyrzeczeń i cierpień stały się ofiarą w imię wiary. Swoim postępowaniem i dokonanymi wyborami pokazał, że do szczęścia nie są potrzebne dobra materialne, majątek i życie w bogactwie, ale bliskość ludzi życie nich niezależnie od warunków, w jakich przyjdzie człowiekowi egzystować, a nawet umierać.

Kwiatki św. Franciszka

Dzieło opowiada o żywocie świętego Franciszka, który swoim postępowaniem stał się przykładem dla wielu ludzi. Pochodzący z zamożnej rodziny święty postanowił rozdać cały swój majątek ludziom ubogim i potrzebującym, by tym samym okazać im swoją miłość i oddanie. Jednocześnie, głosił Ewangelię i pokazywał napotkanym ludziom, iż pomoc drugiemu człowiekowi jest ważniejsza niż jakiekolwiek dobra na świecie. Jednocześnie Franciszek uczył szacunku do ludzi ubogich, ich umiłowania i pomocy, gdy tego potrzebują. Działalność świętego stała się wzorem dla innych, by traktować bliźnich jako równych sobie niezależnie od ich majątku. Pieniądze, według świętego Franciszka, to dobro doczesne, które w życiu człowieka ma znaczenie, jednak po jego śmierci każdy człowiek jest rozliczany z tego, jakim był człowiekiem, a nie ile posiadał. Sztuką nie jest zdobyć ogromny majątek i żyć w bogactwie, a potrafić dzielić się swoimi dobrami, pomagając potrzebującym. Dopiero umiejętność dzielenia się i miłosierdzia wobec bliźniego robi z nas bogatych i dobrych, nie zaś sam majątek.

Kupiec wenecki

W komedii Wiliama Szekspira opisana została chciwość, jaka charakteryzowała żydowskiego pożyczkodawcę – Shylock’a. Mężczyzna, którego głównym źródłem utrzymania była lichwa za udzielanie pożyczek kupcom, popadł w przesadną chęć wzbogacenia się, co doprowadziło do powstania wielu problemów. Antonio – bohater utworu, chcąc pomóc przyjacielowi i pożyczyć mu pieniądze – trzy tysiące dukatów, których sam nie posiada, postanawia udać się do pożyczkodawcy – Shylock’a. Mężczyzna udziela mu kredytu, lecz zastaw jest wyjątkowo nietypowy – był to funt ciała Antonia. Lichwiarz z premedytacją wyznaczył taką cenę udzielenia kredytu, ponieważ był świadom, iż Antonio, podobnie jak pozostali kupcy, gardzi nim ze względu na jego zawód i pochodzenie. Kiedy dochodzi do sytuacji, że Antonio nie jest w stanie spłacić pożyczki, Shylock domaga się spłaty długu, przez co zostaje postawiony przed sądem. W utworze ukazane zostało, jak pieniądze i chęć zysku sprawiają, że człowiek przestaje myśleć racjonalnie i podejmuje decyzje zupełnie nielogiczne, a wręcz absurdalne. Shylock, chcąc się zemścić za postawę kupca wobec niego, stawia mu warunki, których realizacja miałaby tragiczny skutek. Pieniądze niszczą wobec tego jego wrażliwość i sprawiają, że staje się człowiekiem nieczułym oraz obojętnym na los innych.

O żywocie ludzkim

Kochanowski podejmuje temat ludzkiego życia, w którym wiele rzeczy jest istotnych, ponieważ od nich zależy, jak wygląda egzystencja człowieka. Jest to uroda, siła, sława oraz pieniądze. Dzięki tym ostatnim człowiek zyskuje szacunek u innych, żyje mu się łatwiej, nie musi przejmować się o kolejny dzień, czy będzie miał środki do życia i czy będzie akceptowany przez innych. Jednak, jak wskazuje autor, te wszystkie dobra kiedyś przeminą, gdyż ich wartość jest chwilowa. Świadczy to o marności ludzkiego życia, gdzie dobra, o które człowiek walczy przez wiele lat, w jednej chwili przestają mieć znaczenie. Stąd wypływa wniosek, że warto skupić się na tym, co jest wieczne i nieśmiertelne, czego nikt inny nie może nam zabrać. Pieniądze ułatwiają życie, ale w każdej chwili może ich zabraknąć. Człowiek nie powinien przywiązywać do nich przesadnej wagi, ponieważ jest wiele wartości, które nie przemijają, a świadczą o tym, jakimi jesteśmy ludźmi.

Świętoszek

Tytułowy bohater sztuki Moliera, udając skromnego i oddanego Bogu chrześcijanina, pojawia się w domu Orgona, by długotrwałą manipulacją i podstępem pozbawić rodzinę majątku. Mężczyzna wykorzystuje swój dar przekonywania, przyjmuje postawę dobrego i skromnego człowieka, kiedy w rzeczywistości jest zwykłym obłudnikiem i kłamcą. Tartuffe, zdobywając zaufanie głowy rodziny – Orgona, jest w stanie osiągnąć wszystko, czego tylko zapragnie. Udaje mu się skłócić rodzinę i zmanipulować niektórych jej członków po to, by żyć w dostatnim domu i wyłudzić od Orgona jak największą sumę pieniędzy. Świętoszek pragnie poślubić córkę pana domu, by przejąć jego majątek i bez wysiłku stać się zamożnym. Mężczyzna jest przebiegły, bezwzględny i nie ma skrupułów, by doprowadzić do ruiny finansowej całą rodzinę, która wzięła go pod swój dach. Dla pieniędzy kłamie, udaje zupełnie inną osobę, niż jest w rzeczywistości, i wykorzystuje łatwowierność Orgona. W efekcie okazuje się przestępcą, który próbował wyłudzić od naiwnych ludzi pieniądze. Tartuffe to człowiekiem z mania bogacenia się, zaślepiły go pieniądze, dla których jest w stanie poświecić wszystko i nie przejmuje się, ile zła czyni, próbując je zdobyć

Skąpiec

Molier w swoim utworze przedstawił historię sześćdziesięcioletniego Harpagona, bogatego mieszkańca Paryża, który swój majątek powiększa dzięki pożyczaniu ludziom pieniędzy na bardzo wysoki procent. Mężczyzna uznawany był za osobę chciwą, pazerną, wykorzystującą biedę innych ludzi, by się wzbogacić ich kosztem. Harpagon traktował pieniądze jako największą wartość, dlatego żałował ich nawet własnym dzieciom. Jednocześnie z ich powodu stał się osobą zgryźliwą, bezczelną i okrutną. Niegodziwie traktował swoją służbę, gardził ludźmi i ich nie szanował. Mania zdobycia jak największego majątku przysłaniała mu prawdziwe wartości i uniemożliwiała prawidłowo funkcjonowanie. Harpagon przez swoją chciwość i skąpstwo mimo swoich potrzeb nie był w stanie wydawać zarobionych pieniędzy. Postawa mężczyzny może wydawać się śmieszna i komiczna, jednak dla niego i jego rodziny jest groźna, a wręcz tragiczna. Harpagon panicznie bał się utraty majątku, o który był w stanie walczyć kosztem wszystkiego i wszystkich – nawet od własnego syna, za pożyczone mu pieniądze żądał ogromnej lichwy. Szkatułka, gdzie trzymał pieniądze, była dla niego ważniejsza od rodziny, od własnych dzieci, które podejrzewał i osądzał, iż chcą zabrać mu jego majątek.

Balladyna

 W utworze Juliusza Słowackiego chciwość popycha człowieka do najgorszych zachowań. Pochodząca z ubogiej rodziny tytułowa bohaterka, Balladyna, marząc o zdobyciu pokaźnego majątku i zamieszkaniu w zamku, zapomina o najbliższych i o tym, co zawdzięcza matce. Z czasem jej najbliżsi stają się dla niej przeszkodą w drodze do szczęścia, jakim ma być małżeństwo z hrabim Kikorem. Balladyna postanawia zabić swoją siostrę Alinę, która utrudniała realizacji planu. Również los biednej matki zupełnie Balladyny nie interesuje. Chęć wzbogacenia się, posiadania poddanych i mieszkania w pięknej posiadłości stała się dla dziewczyny największym celem i jedyną wartością, dla której była w stanie posunąć się do najgorszych czynów. Własne pragnienia okazały się dla Balladyny argumentem dla morderstwa, kłamstw i porzucenia ubogiej matki, a wszystko po to, by zdobyć władzę i majątek.

Kordian

Utwór Juliusza Słowackiego po części odnosi się do wartości pieniądza i jego wagi w życiu człowieka. Po nieudanej próbie samobójczej przebywający w londyńskim James Parku Kordian rozmawia z Dozorcą, który porusza temat pieniędzy. Według mężczyzny, to one rządzą światem, ponieważ umożliwiają ludziom zdobycie wszystkiego, czego zapragną. Z uwagi na to wartości moralne i społeczne nie są dla człowieka istotne, gdyż one nie są w stanie zapewnić mu tego, co daje majątek i bogactwo. Ludzie poznali wagę pieniądza i od tego czasu żyją w zakłamaniu, nie doceniając innych wartości. Zaślepieni chęcią zdobycia bogactwa i w pogoni za pieniądzem, marnują swoje życie i relacje z ludźmi. Kordian doświadczył tego, jak ważny jest dla niektórych ludzi majątek, kiedy uświadomił sobie, że jego ukochana Wioletta nie kochała jego, tylko jego pieniądze. Podczas próby uczuć, którą sprowokował, oświadczył kobiecie, iż przegrał wszystkie pieniądze, które posiadał. Kobieta od razu przestała interesować się Kordianem, a jej udawane uczucie umarło. Mężczyzna został zraniony przez interesowną kobietę, dla której od miłości i oddania ważniejsze było bogactwo.

Ojciec Goriot

W „Ojcu Goriocie” podjęty został temat pieniądza i jego wpływu na postępowanie człowieka oraz jego relacji z innymi ludźmi. Tytułowym bohaterem jest były rewolucjonista, który zdobywając pokaźny majątek, pragnie zapewnić swoim córkom zabezpieczenie finansowe. Goriot chciał, alby Delfinie i Anastazji niczego nie zabrakło, dlatego był wobec nich bardzo hojny, co uważał za słuszne zachowanie wobec swoich jedynych dzieci. Po śmierci ukochanej żony całą swoją miłość przelał na córki, co okazywał za pomocą pieniędzy. Obdarowywał je prezentami, nie żałował pieniędzy na ich zachcianki, rozpieszczał je, jak tylko potrafił. W efekcie Anastazja i Delfina stały się interesownymi egoistkami, które odznaczały się postawą roszczeniową i materializmem. Gdy wyprowadziły się z rodzinnego domu, odwiedzały ojca tylko wówczas, gdy potrzebowały pieniędzy. Niestety, kiedy sytuacja finansowa ojca znacznie się pogorszyła przez jego rozrzutne życie, a sam Goriot podupadł na zdrowiu, żadna z jego córek nie poczuwała się w obowiązku pomóc ojcu i zaopiekować się nim. W powieści ukazane zostało, jak okazywanie uczuć za pośrednictwem pieniędzy w przyszłości może odwrócić się przeciwko człowiekowi, który nie doświadczy prawdziwych uczuć i emocji nawet od najbliższych osób. Córki Goriota, rozpieszczone w dzieciństwie, nie nauczyły się szacunku do ojca, którzy kojarzył im się jedynie z pożyczką pieniędzy. Ostatecznie mężczyzna, który był w stanie oddać wszystko za swoje dzieci, nie otrzymał od nich pomocy w czasie choroby.

ABC

Utwór Elizy Orzeszkowej opowiada historię rodzeństwa – Joanny i Mieczysława Lipskich, którzy po śmierci ojca żyli w nędzy. Każdy grosz dla nich był na wagę złota, gdyż brakowało im środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Mimo iż Mieczysław miał pracę, ze względu na problemy ze wzrokiem nie zarabiał wystarczającej liczby pieniędzy, by utrzymać siebie i siostrę. Za namową sąsiadki Joanna postanowiła podjąć się przyuczania mieszkających w pobliskiej okolicy dzieci. Wynagrodzenie, jakie otrzymywała za lekcje było bardzo niskie, jednak w sytuacji Joanny i jej brata liczyły się każde pieniądze, ponieważ cierpieli głód i żyli w biedzie. Mimo bardzo dobrego efektu nauczania dzieci przez Joannę doniesiono władzy, iż dziewczyna udziela lekcji nielegalnie, przez co została skazana na karę trzech miesięcy więzienia bądź dwieście talarów grzywny. Ponieważ kwota ta była nieosiągalna dla ubogiego rodzeństwa, Mieczysław był zmuszony zadłużyć się u lichwiarza na bardzo wysoki procent. Mężczyzna nie wyobrażał sobie, że jego siostra mogłaby przebywać w więzieniu z kryminalistami, dlatego zaryzykował zaciągniecie długu. Po zapłaceniu grzywny dziewczyna nadal prowadziła zajęcia dla dzieci, bo ona potrzebowała pieniędzy, a jej młodzi uczniowie edukacji. Utwór Elizy Orzeszkowej ukazuje, iż są wartości w życiu człowieka, przy których pieniądze stają się drugorzędne, choć są potrzebne do godziwego i spokojnego życia i poczucia bezpieczeństwa

Nana

W utworze Emila Zoli przedstawiony został awans społeczny młodej kobiety, która dzięki swoim wdziękom zyskiwała zaufanie i sympatię mężczyzn. Kobieta, pochodząca z ubogiej rodziny, ze względu na ciężką sytuację finansową zdecydowała się wystąpić nago przed publicznością podczas odgrywania roli w Teatrze Variétés. Dzięki temu pracująca wcześniej jako prostytutka i zarabiająca w ten sposób na życie dziewczyna staje się sławną na cały Paryż i zaczyna bywać na ważnych spotkaniach, bankietach i wystawach. Nana była wówczas najbardziej pożądaną kobietą w mieście, a najbogatsi mężczyźni Paryża zabiegali o jej względy i towarzystwo. Nagła zmiana w jej życiu spowodowała, iż stała się chciwa, zależało jej głównie na dobrach materialnych i wykorzystywała zauroczonych w niej bogaczy. Jednocześnie sprawiła, że jej adoratorzy tracili rodziny i swoje majątki, chcąc zaspokoić jej zachcianki. Kobieta trwoni ogromną ilość pieniędzy, których kiedyś jej bardzo brakowało. Nie przejmuje się losem swojego syna, który po jej powrocie do Paryża umiera na czarną ospę. Zarażona kobieta krótko po tym również umiera. Emil Zola w swoim utworze zobrazował, jak nagła zmiana sytuacji finansowej zmienia człowieka, a bogactwo decyduje, że inne wartości przestają mieć znaczenie. Uboga, młoda kobieta, stając się obiektem pożądania bogatych mężczyzn, wykorzystywała ich i z premedytacją doprowadzała do ruiny finansowej. Nawet opieka nad dzieckiem spadła na drugi plan, kiedy Nana postanowiła zarobić jak największa sumę pieniędzy.

Antek

Główny bohater noweli Prusa, Antek, pochodzi z ubogiej, chłopskiej rodziny. Bieda, w której wychowywał się chłopiec, dawała o sobie znać w każdej sferze jego życia. Warunki w domu, jego wyposażenie i brak podstawowych środków do życia uniemożliwiały chłopcu korzystanie z dziecięcych lat. Już w piątym roku życia miał wiele obowiązków na gospodarstwie, pilnował świń i krów. Ciężka sytuacja w domu i brak pieniędzy powodował, że Antek nie miał szans na zdobycie wykształcenia. Mimo zdolności manualnych chłopca, ze względu na biedę, w jakiej żył, nie mógł sprzedawać swoich dzieł w mieście. Sytuacja finansowa rodziny, ubóstwo i z jakim walczyli każdego dnia, warunkowały każdą sferę życia członków rodziny. Pieniądze wówczas stanowiły istotną wartość, bez której człowiek nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb, wynikających nie tylko z fizjologii, ale i chęci samorealizacji czy edukacji. Chłopiec, gdyby jego matka miała odpowiednią sumę, miałby szansę na skończenie odpowiedniej szkoły i zdobycie zawodu. Bieda i głód w rodzinie uniemożliwiała mu spełnienia marzeń.

Zbrodnia i kara

 W powieści Fiodora Dostojewskiego chęć wzbogacenia się popycha młodego studenta do czynów złych i okrutnych. Raskolnikow żył w biedzie, mieszkał w małym, zaniedbanym mieszkaniu, nie stać go było na zaspokojenie podstawowych potrzeb, przez co jego status społeczny był bardzo niski. Świadom, iż zarobienie większej sumy pieniędzy wymaga wielkiego wysiłku i dużo czasu, postanawia wzbogacić się, zabijając starą lichwiarkę, która zarabia wielkie sumy pieniędzy, kosztem innych. Swoje postępowanie Rodion Raskolnikow argumentuje chęcią pomocy najbliższym, a jednocześnie uważa, iż lichwiarka zasługuje na śmierć, ponieważ żeruje na ubogich ludziach. Pieniądze stają się dla mężczyzny celem, dla którego jest w stanie dopuścić się morderstwa. Fiodor Dostojewski przedstawił, jak bieda i brak perspektyw popycha ludzi do najgorszych czynów – dotyczy to również Siemiona Marmieładowa, który doprowadził swoją rodzinę do ubóstwa przez alkoholizm, co stało się powodem do picia alkoholu w jeszcze większych ilościach. Również Sonia – córka Marmieładowa przez biedę w domu decyduje się prostytuować, by zarobić pieniądze na życie. Autor ukazał, jak wielki wpływ mają pieniądze na ludzkie działania, jak zmieniają człowieka, najczęściej w tę gorszą stronę, tylko po to, by być posiadaczem większego majątku. Dobra materialne w ten sposób górują nad wartościami moralnymi i etycznymi.

Lalka

W „Lalce” Bolesław Prus zilustrował, jak sytuacja finansowa danej osoby jest istotna w relacjach międzyludzkich i jak wiele mówi o samym człowieku. Główny bohater „Lalki”, Stanisław Wokulski, by zdobyć pokaźny majątek, ryzykował życie na wojnie rosyjsko-tureckiej. Po powrocie do Warszawy mężczyzna prowadził sklep i pragnął zarobić jeszcze więcej pieniędzy, a wszystko po to, by zdobyć serce arystokratki, Izabeli Łęckiej, w której jest zakochany. Bogactwo to jedyny sposób, by móc starać się o rękę kobiety, ponieważ główną przeszkodą stają się różnice klasowe między Stanisławem a Izabelą. Dla kobiety majątek ma ogromne znaczenie, toteż interesuje się tylko bogatymi mężczyznami. Spowodowane jest to przyzwyczajeniem do życia w luksusie. Z czasem okazuje się, iż budowanie relacji, a tym bardziej związku na pieniądzach prowadzi do klęski, wręcz tragedii. Relacja między Wokulskim a Łęcką oparta była na kłamstwie, materializmie i niespełnionych pragnieniach. Autor powieści dla porównania ukazał również nędzę, w jakiej żyją mieszkańcy Warszawy, którzy bez pracy i środków do życia walczą o każdy dzień, kiedy w tym samym czasie arystokracja trwoni pieniądze, by zaspokoić swoje zachcianki. Modnym staje się eksponowanie przez bogaczy pomocy biednym mieszkańcom miasta, co na celu ma pokazanie się w towarzystwie z dobrej strony, a nie realne wsparcie ludzi ubogich.

Opowieść wigilijna

Dzieło Karola Dickensa przedstawia historię Ebenezera Scrooge’a, który żyjąc samotnie, liczył każdy grosz i to nie ze względu na biedę, której mógłby doświadczać, a skąpstwo, które warunkowało jego zachowania wobec najbliższych osób. Dla mężczyzny pieniądze miały kluczowe znaczenie w życiu, a zebrany majątek był bardziej istotny od rodziny. Przez swoje skąpstwo i wieczną chęć wzbogacenia się, Ebenezer nie miał przyjaciół i nie utrzymywał prawidłowych kontaktów z najbliższą rodziną. Dopiero gdy w Boże Narodzenie odwiedzają go duchy i ukazują, jak wygląda jego życie w porównaniu z życiem innych, mężczyzna docenia to, co posiada i uświadamia sobie, że w życiu są wartości mające większe znaczenie niż pieniądze. Scrooge, wcześniej zaślepiony swoim majątkiem i chęcią wzbogacenia się, po wizycie duchów poprawia kontakty z rodziną i pomaga potrzebującym ludziom, dzieląc się swoimi pieniędzmi. Karol Dickens, przedstawiając historię Ebenezera Scrooge’a, ukazał, iż pieniądze nie dają człowiekowi szczęścia, którego można doświadczyć dzięki pomocy drugiemu człowiekowi. Jednocześnie narzekanie na swoją nienajlepszą sytuację finansową i żałowanie pieniędzy innym ludziom jest egoistyczne, ponieważ istnieje wiele osób w gorszej sytuacji, którzy potrafią sobie z tym poradzić i czerpią radość z zupełnie innych wartości, niż pieniądze.

Miłosierdzie gminy

Bohaterem noweli Marii Konopnickiej jest Kuntz Wunderli. Mężczyzna podeszłym wieku trafia na licytację, której przedmiotem licytowanym jest on sam. W tradycji gminy, w której mieszka bohater noweli, istnieje bowiem sprzedawanie starszych i schorowanych ludzi na gospodarstwa, by pomagali, a zarazem pozostawali pod opieką danej rodziny. W ten sposób gmina pozbywa się żebraków, którym brakuje pieniędzy na życie. W takiej sytuacji znalazł się Wunderli, ponieważ nie miał środków do życia. Mieszkaniec gminy, który zaproponuje najniższą kwotę, jaką gmina będzie musiała dopłacić, oddając pod opiekę osobę licytowaną, ma prawo zatrudnić ją na swoim gospodarstwie do wybranych prac, w zamian za utrzymanie jej. Podczas licytacji na sali pojawił się syn Wunderliego, który widząc poniżenie własnego ojca, nie zdecydował się wziąć go pod swój dach, tłumacząc się trudną sytuacją finansową rodziny. Starzec był oglądany przez publiczność jak zwierzę, szydzono z niego i wyśmiewano, na co nie reagował jego jedyny syn. W „Miłosierdziu gminy” Maria Konopnicka ukazała, jak okrutnie ludzie traktują innych ludzi jedynie ze względu na ich ubóstwo. Mieszkańcy gminy prezentowali brak człowieczeństwa, współczucia i empatii, upodlając starszego człowieka żyjącego w nędzy. Nawet jego syn, widząc to wydarzenie, nie zrobił nic, by pomóc ojcu. Pieniądze miały dla niego większe znaczenie, co Kuntz Wunderli dobrze rozumiał, mimo ogromnego żalu i cierpienia. W efekcie mężczyzna został sprzedany na gospodarstwo, gdzie czekała go katorżnicza praca ponad jego siły.

Jądro ciemności

Powieść przedstawia, jak dążenia imperialistyczne stają się przyczyną cierpień afrykańskich ludów. Miejscem akcji jest Kongo, gdzie pojawiają się kolonizatorzy mający zamiar wprowadzić na tym terenie swoje zasady i prawa. Jeden z kolonizatorów o imieniu Kurtz był odpowiedzialny za wprowadzenie cywilizacji na kolonizowany rejon Afryki, czego dokonywał w sposób okrutny i nieludzki. Głównym celem europejskich imperialistów była chęć wzbogacenia się kosztem pracy tubylców i zasobów naturalnych terenu. „Jądro ciemności” pokazuje, jak skorumpowani urzędnicy i pracownicy spółek zarabiali ogromne pieniądze, wykorzystując czarnoskórych mieszkańców Konga przy katorżniczej pracy, doprowadzając ich nawet do śmierci z wycieńczenia. Chciwość i chęć zysku sprawiły, że zdawałoby się, wykształceni i niosący cywilizację ludzie, stali się okrutni i bezlitośni. Pieniądze okazały się czynnikiem powodującym zezwierzęcenie ludzi, a nie ich rozwój. Europejscy kolonialiści przez manię pieniądza byli bardziej prymitywni niż Afrykańskie plemiona.

Ludzie bezdomni

Główny bohater, doktor Judym podczas przebywania w towarzystwie innych warszawskich lekarzy i współpracując z nimi, uświadomił sobie, że to nie umiejętności, lekarska praktyka i wyedukowanie w zawodzie mają znaczenie, a dochody, jakie uzyskiwane są z wizyt pacjentów. Mężczyzna, pełen zapału i chęci pomocy najuboższym z niewielkich miejscowości, zostaje potępiony w środowisku lekarskim, ponieważ jego projekt nie łączy się ze znacznymi dochodami, jakie przyniosłoby leczenie bogatszych. Judym nie poddaje się i pragnie pomagać tym, którzy najbardziej tej pomocy potrzebują. Zgłasza nieprawidłowości i nadużycia, które stają się czynnikiem pogarszającym warunki życia osób ubogich. Szkodliwy wpływ zanieczyszczonych wód stawów na ubogich mieszkańców Cisów nie stanowi jednak dla zarządcy terenu problemu, ponieważ nie dotyczy ten problem bogatych kuracjuszy, którzy są źródłem dochodu dla uzdrowiska. Judym rozczarowuje się postawą ludzi, dla których pieniądze mają większe znaczenie niż zdrowie i życie ubogich ludzi tylko ze względu na ich stan majątkowy. W świecie, z którym zderzył się doktor Judym wraz ze swoimi wyniosłymi ideami, nie ma miejsca na sentymentalne podejście, na ludzkie odruchy i dobroć serca. Wszystko jest skorumpowane, zależne od pieniędzy i musi być opłacalne – nawet w środowisku lekarzy, których zadaniem jest przecież pomoc człowiekowi, niezależnie od posiadanego przez niego majątku.

Doktor Piotr

Bohaterem utworu Stefana Żeromskiego jest Dominik Cedzyna, który w przeszłości był właścicielem znacznego majątku, jednak wraz z upływem lat jego sytuacja materialna znacznie się pogorszyła. Mimo szlacheckiego pochodzenia mężczyzna pracuje u młodego dorobkiewicza, który szydzi z jego ciężkiej sytuacji i utraty statusu społecznego. Syn Dominika – Piotr, dzięki pomocy finansowej ojca ukończył studia w Zurychu, lecz mimo tego ma ogromne problemy ze znalezieniem pracy. Kiedy Piotr otrzymuje pracę w Anglii, jako asystent profesora, jego ojciec jest rozczarowany i pełen żalu, ponieważ ma świadomość, iż syn może już nigdy nie wrócić. Kiedy Piotr jednak wraca do domu, podejmuje się pracy w księgowości firmy, w której pracuje jego ojciec. Odkrywa tam, iż Dominik jest winny ogromne sumy pieniędzy pracownikom, ponieważ wypłacał im za niskie pensje, by opłacić synowi studia, na które nie było go stać. Piotr zmuszony zostaje do wyjazdu do pracy za granicę, by spłacić długi ojca. Brak wystarczających środków finansowych sprawia, iż kochający się ojciec i syn nie mogą żyć obok siebie. Dominik, chcąc jak najlepiej dla swojej rodziny sprawił, że po raz kolejny musiała się ona rozdzielić. Zaryzykował wiele, by umożliwić synowi zdobycie wykształcenia, na które nie byłoby go stać, gdyby nie oszustwa w firmie.

Moralność pani Dulskiej

Tytułowa bohaterka powieści Gabrieli Zapolskiej majątek traktuje jako największą wartość, która kreuje życiem człowieka i od niej zależne są relacje miedzy ludźmi. Mimo iż uznawała się za osobę moralną, wykształconą i inteligentną, w rzeczywistości jej zachowania oparte były na stereotypach, konwenansach, a swoje zadanie wyrażała za pomocą krzyku i bezczelności. Uważała, że jej rodzina zawdzięcza wszystko właśnie jej. Mimo swojej rzekomej moralności, by zdobyć upragniony majątek, wynajmowała mieszkanie prostytutce, tłumacząc synowi, iż sama nie wzbogaca się dzięki temu, tylko opłaca za te pieniądze podatki, zatem zyskuje na tym jedynie państwo. Dulska systematycznie podwyższa lokatorom czynsz, nie zważając na ich możliwości finansowe. Kobieta żałowała każdego grosza, co nie wynikało z jej oszczędności, a skąpstwa. Odliczała każdemu pieniądze, nawet swojemu mężowi dawała odliczoną kwotę na cygaro. Dulska czuła się odpowiedzialna za pieniądze rodziny i zarządzała nimi według własnego uznania. Oszczędzała nawet na naprawie pieca, ryzykując zdrowie swojej córki Hesi. Mimo iż miała pełną i wspaniałą rodzinę, nie potrafiła tego docenić, ważniejsze były dla niej pozorne wartości, majątek i dbanie o swój wizerunek w oczach innych. Jej skąpstwo staje się jednym z elementów jej kreacji jako intelektualnie otępiałej i pozbawionej moralności mieszczanki.

Mistrz i Małgorzata

W powieści Michaił Bułhakowa ukazane są absurdy funkcjonowania Związku Radzieckiego i zasad w nim panujących. Odnosi się to również do pieniędzy, ponieważ zakazane było wówczas posiadanie obcej waluty. Złamanie tej zasady groziło karą więzienia, o czym przekonał się bohater powieści, Nikanor Iwanowicz Bosy. Chciwość i zachłanność mieszkańców Moskwy udowodnił Woland – Szatan, który starał się czynić dobro w tym „zepsutym” mieście. Podczas występu w Yarietes rozrzucił po sali pieniądze, które zaczęła zbierać cała publiczność. Niestety, był to tylko psikus Wolanda, gdyż rzekome pieniądze okazały się kolejnego dnia zwykłymi papierkami. Miała to być nauczka i zarazem kara za chciwość mieszkańców Rosji. W latach trzydziestych XX wieku, w których toczy się akcja powieści, w Moskwie codziennym zjawiskiem była wszechobecna korupcja i łapówki, bez których przeciętny mieszkaniec miasta nie był w stanie nic załatwić. Pokazuje to, jak bardzo ważne są pieniądze dla współczesnego człowieka i jak bardzo jest on od nich zależny.

Mały Książę

Utwór Antonie de Saint- Exupery’ego pełen jest opisu wartości, jakimi człowiek powinien się kierować w trakcie swojego życia i jak istotni są w nim inni ludzie. Podczas podróży i różnych przygód bohater powieści, Mały Książę, spotyka na jednej z planet Bankiera, dla którego pieniądze są tym, co w życiu jest najważniejsze. Jego główne zajęcie, a wręcz cel życiowy, to liczenie majątku. Bankier jest osobą pazerną i uważa, że wszystko, czego zapragnie, musi należeć do niego. W utworze ukazane jest, jak ludzie potrafią zgubić w życiu to, co daje im rzeczywiste i prawdziwe szczęście tylko dlatego, że majątek przysłania im cały świat, a chciwość i materializm nie dopuszczają do ich świadomości niczego prócz pieniędzy.

Wielki Gatsby

Powieść Francisa Scotta Fitzgeralda uświadamia, jak ogromną wartością dla człowieka są dobra materialne i posiadany majątek. Tytułowy bohater – Jay Gatsby, pragnie na nowo zdobyć serce ukochanej Daisy. Jednak jedynym sposobem, by po 5 latach stworzyć z nią związek, jest zaimponowanie kobiecie majątkiem i bogactwem, ponieważ głównie te wartości mają dla Daisy znaczenie. Pięć lat wcześniej to właśnie przez brak odpowiedniego majątku para była zmuszona się rozstać, a Daisy poślubiła bogatego mężczyznę, Toma, bo tylko on potrafił zaspokoić jej zachcianki i potrzeby materialne. Związek ten był oparty głównie na pieniądzach, a nie na uczuciu. Jay, nadal obsesyjnie zakochany w dziewczynie, jest w stanie zrobić wszystko, by wzbogacić się i przekonać do siebie kobietę. Ma świadomość, iż pieniądze, które kilka lat wcześniej ich rozdzieliły, teraz mogą na nowo rozbudzić w nich uczucie i sprawią, że zwiążą się już na zawsze.

Początek

„Początek” pokazuje, że człowiek jest w stanie dostosować się do sytuacji, w jakiej się znalazł i mimo trudów z nią związanych potrafi zarobić pieniądze, by móc się utrzymać i finansowo zabezpieczyć. W czasie okupacji niemieckiej, kiedy doszło do rozpoczęcia likwidacji warszawskiego getta, bohater utworu, Wiktor Suchowiak, znalazł sposób na wzbogacenie się kosztem potrzebujących pomocy Żydów. Podjął się wyprowadzania Żydów z getta oraz zapewnienia im schronienia za pokaźne sumy pieniędzy. Mężczyzna był bardzo zadowolony z tej sytuacji, ponieważ nigdy wcześniej nie miał możliwości poprawienia swojej sytuacji finansowej w tak krótkim czasie, jak to udało mu się to w czasie okupacji. Oprócz tego trudnił się kradzieżami i włamaniami, niezależnie od tego, kto był właścicielem posesji. Wiktor Suchowiak to przykład osoby, która potrafi odnaleźć się w trudnej sytuacji, a nawet czerpie korzyści mimo ciężkich warunków, w jakich przyszło żyć mieszkańcom miasta. Z jednej strony pomaga potrzebującym Żydom, z drugiej jednak wykorzystuje ich ciężka sytuację, majętność oraz gotowość do podjęcia bardzo radykalnych kroków, by uniknąć śmierci. Żydzi oddawali bowiem całe swoje majątki, by uchronić najbliższych przed zagładą ze strony okupanta.

Granica

Istotnym elementem powieści Zofii Nałkowskiej były różnice materialne i społeczne między bohaterami. Mieszkańcy kamienicy, której właścicielką jest pani Cecylia Kolichowska, żyją w takich warunkach, na jakie pozwala ich sytuacja finansowa. Pani Kolichowska wynajmowała ludziom nawet strych i piwnice, by zarobić jak najwięcej pieniędzy, mimo iż nie było tam warunków do życia, ponieważ pomieszczenia były wilgotne, zimne i ciemne. Osoby, które zalegały z opłaceniem jej czynszu, bez skrupułów wyrzucała na bruk, gdyż kamienica miała przynosić jej jak największe zyski. Kobieta nie przejmowała się losem wyrzuconych lokatorów, a chęć zysku ją zaślepiała, przez co straciła współczucie i empatię wobec biedniejszych. Kariera głównego bohatera powieści, Zenona Ziembiewicza, uzależniona była od pieniędzy, bo, aby móc studiować w Paryżu, zmuszony był zadłużyć się u pana Czechlińskiego, w efekcie czego stał się od niego zawodowo uzależniony. Mężczyzna zmuszony był do napisania artykułów, które były niezgodne z jego poglądami. Dobra posada redaktora wiązała się z odpowiednimi zarobkami, jednak młody i ambitny Zenon stał się zależny od wpływowych ludzi. Chęć wzbogacenia okazała się ważniejsza i silniejsza niż marzenia o niezależnej pracy. Z czasem presja podjętej pracy i odpowiedzialności z nią związanej przyniosła mu zyski, jednak w efekcie doprowadziła do tragedii.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *