Motyw podróży, wędrówki, pielgrzyma w literaturze

Motyw podróży to jeden z najpopularniejszych toposów literackich, który wykorzystywany jest we wszystkich epokach. Pisarze sięgają po niego w różnych celach i ukazują na wiele sposobów, dzięki czemu wędrówka bohatera może być postrzegana nie tylko w sensie dosłownym, jako przemieszczanie się z miejsca na miejsca, ale również jako metaforyczna podróż przez życie, podróż w czasie czy podróż do kraju lat dzieciństwa.

Antyk i Biblia

Odyseja

W „Odysei” Homera podróżnikiem jest tytułowy Odyseusz, który próbuje powrócić do domu po wieloletniej tułaczce. Autor opowiada jego pełną przygód i niebezpieczeństw wędrówkę, kiedy musiał stawiać czoła wielu śmiertelnym wyzwaniom, takim jak np. groźny cyklop Polifem, zabójczo silne olbrzymy czy okrutna wróżbitka Kirke. W obliczu przeciwności losu Odys potrafił jednak wykazać się bohaterstwem, męskością, inteligencją i charyzmą, dzięki czemu uszedł z życiem. Nie można zapominać również o jego żonie – Penelopie – i synu, którzy wiernie czekali na powrót męża i ojca. Wędrówka Odysa pozwoliła mu na poznanie świata i samego siebie, a także utwierdziła go we wzajemnej miłości do rodziny.

Król Edyp

Wędrówka Edypa ściśle wiąże się z jego konfliktem tragicznym, powodującym chęć ucieczki przed delficką przepowiednią, która wywróżyła tytułowemu bohaterowi zabójstwo ojca i poślubienie matki. Edyp udaje się zatem w tułaczkę, lecz mimo to w jej trakcie nieświadomie zabija swojego biologicznego ojca, będąc przekonanym, że jest on zwykłym bandytą. Kolejny etap podróży Edypa to pobyt w Teb, gdzie w nagrodę za rozwiązanie zagadki Sfinksa poślubia królową Jokastę, która okazuje się jego matką. To jednak nie koniec jego wędrówki, ponieważ tym samym po spełnieniu delfickiej przepowiedni i wyłupieniu sobie z tego powodu oczu Edyp postanawia zostać wędrowcem błąkającym się po Grecji.

Wyprawa Argonautów po Złote Runo

Greccy bohaterowie nazwani Argonautami w liczbie 52 wybrali się w podróż po mityczne złote runo. Pod przewodnictwem Jazona, odbyli pełną wyzwań i niebezpieczeństw podróż, podczas której musieli zmierzyć się z wieloma przeciwnościami losu. Nierzadko okazywały się one śmiertelne, tak jak np. w przypadku Hylasa wciągniętego pod wodę przez nimfy. Mit o Argonautach wędrujących w celu zdobycia Złotego Runa obrazuje ludzką determinację, chęć odkrywania, męstwo i nieugiętość.

Ziemia obiecana

Stary Testament ukazuje podróż narodu wybranego – Izraelitów – którzy wyruszyli w nią z powodu prześladowań, jakie spotkały ich ze strony okrutnej egipskiej władzy. Izraelici wraz z przewodzącym im Mojżeszem są w stanie pokonywać kolejne trudności (pościg Egipcjan, brak wody pitnej i pożywienia) za sprawą wstawiennictwa Boga, który zsyła im pomoc. W trakcie podróży Mojżesz otrzymuje kamienną tablicę z wyrytą treścią Dekalogu. Po 40 latach wędrówka kończy się szczęśliwie i Izraelici docierają do Ziemi Obiecanej. Tułaczka narodu wybranego pozwoliła mu na zbliżenie się do Boga i uratowanie się przed niebezpieczeństwem ze strony Egipcjan.

Podróż Abrahama

Opuszczenie przez Abrahama rodzinnego Ur i wędrówka do ziemi Kanaan została spowodowana przez Boga Jahwe, który poprosił o to biblijnego bohatera. Ten długo się nie wahał i jak mu nakazał Bóg, wraz z żoną Sarą i bratankiem Lotem opuścił rodzinne strony, porzucił cały majątek i udał się w kierunku wyznaczonym przez Stwórcę, choć w istocie nie wiedział, dokąd zmierza. Świadcząca o wielkiej bogobojności podróż została doceniona przez Boga, który w nagrodę powierzył Abrahamowi naród izraelski i ofiarowywał mu liczne ziemie, zaś samemu starcowi zesłał upragnionego potomka – Izaaka. Wędrówka Abrahama jest początkiem wspólnej drogi Boga i człowieka, którzy od tej pory zawarli przymierzę i zaczęli współpracować.

Średniowiecze

Boska komedia

Poemat Dantego ukazuje tułaczkę głównego bohatera przez zaświaty – Niebo, Piekło i Czyściec. Wędrując z nim, czytelnik poznaje, w jakich warunkach egzystują dusze zmarłych. Widzimy więc, że w Piekle, po którym bohatera oprowadza Wergiliusz, w ogromnych cierpieniach smażą się najwięksi, jak i ci nieco mniej okrutni zbrodniarze, zaś w Czyśćcu dusze walczą o dostanie się do nieba, próbując się na nie wdrapać bądź też bronią się przed stoczeniem się do Piekła. Z kolei w Raju, w którym Dante jest oprowadzany przez ukochaną Beatrycze, znajdują się dobre dusze żyjące wśród miłosiernego Boga. Podróż w „Boskiej komedii” ma na celu uzmysłowić czytelnikowi, jakie konsekwencje mogą wiązać się z występnym zachowaniem, do czego służy obraz Piekła. Wędrówka przez zaświaty ma również uświadomić, że tylko cnotliwa i bogobojna postawa może przynieść szczęście po śmierci, do czego autor chce przekonać czytelnika za sprawą cudownej wizji Raju.

Legenda o św. Aleksym

Św. Aleksy udał się w podróż po swoim ślubie z księżniczką, a przed nocą poślubną. Idąc za głosem serca, zdecydował się opuścić majętną rodzinę i dopiero co poślubioną żonę, aby poświęcić życie Bogu. W związku z tym św. Aleksy odpłynął okrętem w nieznane i jako żebrak zaszył się gdzieś pod jednym z kościołów. Kiedy objawiła mu się Matka Boska i z tego powodu zyskał rozgłos wśród miejscowych, ponownie wybrał się w tułaczkę i przypadkowo trafił do domu swojej rodziny, jednak ta go nie rozpoznała i jako żebrak żył pod schodami przez 16 lat. Tułaczka św. Aleksego wiąże się zatem z wyborem ascetycznej drogi życiowej, która nakazywała mu wyrzeczenie się wszelkich dóbr i egzystowanie w biedzie, cierpieniu i poniżeniu, aby w ten sposób zbliżyć się do Boga. Podróż św. Aleksego ukazuje więc jego wielką wiarę, determinację, siłę ducha i heroizm.

Dzieje Tristana i Izoldy

W legendzie o Tristanie i Izoldzie motyw wędrówki pojawia się kilka razy. Pierwszy raz, kiedy Tristan, przekonany o niechybnej śmierci spowodowanej ranami odniesionymi w walce z Marchołtem, wyrusza w podróż morską, aby dopełnić swój żywot. Dzięki temu, że zabrał ze sobą harfę i grał na niej podczas dryfowania, uratowali go rybacy i zanieśli przed obliczę Izoldy Jasnowłosej, skąd w glorii chwały powrócił na dwór króla Marka. Kolejna podróż Tristana polegała na odnalezieniu żony dla władcy, którą okazała się Izolda Jasnowłosa. Kiedy ją odnalazł i przekonał do wyjścia za mąż za króla, razem wrócili statkiem do Kornwalii, lecz w trakcie podróży Tristan przez przypadek wypił miłosny napój przeznaczony dla króla Marka i Izoldy, przez co tytułowi bohaterowie zostali połączeni nierozerwalnym uczuciem.

Renesans (odrodzenie)

Do gór i lasów

We fraszce „Do gór i lasów” Jan Kochanowski odnosi się do własnej biografii, dlatego można stwierdzić, że podmiotem lirycznym jest jego własna osoba. Pośród tytułowych gór i lasów autor wspomina swoje życie, powracając do pełnej rozmaitych podróży młodości. Kochanowski odnosi się do swojej morskiej przygody, a także przywołuje pobyt w Niemczech i we Włoszech. Motyw podróży we fraszce „Do gór i lasów” można rozpatrywać również jako metaforyczną wędrówkę przez życia doświadczonego człowieka, który z nostalgią i sentymentem powraca do minionych dni.

Barok

Don Kichot z La Manchy

Pod wpływem lektur romansów rycerskich i średniowiecznych eposów o rycerzach tytułowy bohater powieści Miguela de Cervantesa postanowił zostać błędnym rycerzem i wyruszyć w nieznane, aby realizować swoją misję. Niesiony chęcią szerzenia i obrony dobra, honoru i godności, Don Kichot popadł w obłęd, przez co widział zagrożenie wszędzie tam, gdzie go nie było – np. wśród owiec i zwykłych robotników. Jego podróż można określić jako nierealną – i dzięki temu bardzo zabawną – próbę realizacji marzeń, które są jednak poza zasięgiem bohatera.

Pieśń IX Szarzyńskiego

W tym przypadku motyw podróży został ujęty w sposób metaforyczny. Podmiot liryczny zestawia bowiem swoje życie z dryfowaniem na morzu podczas sztormu, który stanowi przeszkodę w dopłynięciu do celu, jakim jest wieczne zbawienie. Aby podróż zakończyła się szczęśliwie, potrzebny jest sternik potrafiący pokierować ludzką egzystencją w odpowiedni sposób, a w opinii osoby mówiącej jest nim Bóg. Motyw wędrówki w Pieśni IX Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego służy więc do gloryfikacji istoty Boga i podkreślenia, że jedynie Jego istocie warto powierzyć swoje życie.

Oświecenie

Podróże Guliwera

Powieść Jonathana Swifta przedstawia historię tytułowego bohatera, który wędruje przez różne fantastyczne tereny. Jako pierwszą odwiedza krainę Liliputów, gdzie obserwuje konflikt pomiędzy Liliputami a mieszkańcami sąsiedniej krainy Blefuscu. Następnie Guliwer ląduje w kraju olbrzymów, w którym jako jedna z największych atrakcji i rozrywek dostaje się na królewski dwór, gdzie wdaje się z monarchą w dyskusję, krytykując cywilizację europejską. Kolejny etap podróży Guliwera wiąże się z pobytem na latającej wyspie Laputa, zamieszkanej przez genialnych muzyków i matematyków, którzy jednak nie potrafią zrobić użytku ze swojej wiedzy. Również na wyspie Balnibarbi główny bohater obserwuje bezsensowne i bezcelowe działania mieszkańców, aby na koniec przenieść się do utopijnej krainy rządzonej przez mądre konie zwane Houyhnhnmami, od których uczy się, w jaki sposób zorganizować życie społeczne. Całość podróży Guliwera wraz z jego obserwacjami ma na celu ośmieszyć ówczesną cywilizację europejską i wykpić wyznane wówczas w jej obrębie wartości oraz ideały.

Kubuś fatalista i jego pan

Powiastka filozoficzna Denisa Diderota prezentuje podróż dwóch tytułowych bohaterów – służącego Kubusia Fatalisty i jego pana – która jest pretekstem do rozpoczęcia dyskusji na ważkie, egzystencjalne tematy ukryte pod płaszczem lekkich rozmówek. W trakcie wędrówki bohaterów spotyka wiele różnego rodzaju przygód, na bazie których wyprowadzają rozmaite prawdy życiowe. W tym przypadku motyw podróży ma charakter dydaktyczny i służy kształtowaniu światopoglądu czytelnika.

Kandyd

Motyw podróży w „Kandydzie” odpowiada założeniom epoki oświecenia, ponieważ wiąże się z dydaktyzmem. Za jego pomocą Wolter przedstawia dzieje głównego bohatera, który dzięki wędrówce mającej na celu odnalezienie ukochanej Kunegundy uczy się filozofii życiowej i pojmuje, że świat nie został zorganizowany w sposób doskonały. Kandyd odwiedza m.in. utopijną krainę Eldorado, a także wiele innych miejsc, gdzie często spotykają go rozmaite przygody i niebezpieczeństwa. Podczas podróży Kandyd poznaje przedstawicieli filozofii optymizmu i skrajnego pesymizmu, które jednak ostatecznie odrzuca, aby powrócić w swoje rodzinne strony i zająć się wyłącznie własnym, osobistym życiem.

Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki

Podobnie jak „Kubuś Fatalista i jego pan” oraz „Kandyd”, tak i „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” Ignacego Krasickiego wykorzystują motyw podróży w celach dydaktycznych. Autor ukazuje tułaczkę tytułowego bohatera – polskiego szlachcica o tradycyjnych korzeniach – który spełnia swoje marzenie o zagranicznej podróży i udaje się do Paryża, gdzie popada w długi. Aby uciec przed wierzycielami, wyrusza do Amsterdamu, skąd ma zamiar dopłynąć do Batawii, jednak jego statek rozbija się. Jako rozbitek Mikołaj ląduje na utopijnej wyspie Nipu, gdzie obserwuje idylliczne życie jej mieszkańców i pobiera edukację od lokalnego mistrza Xaoo. Motyw podróży w powieści Ignacego Krasickiego pokazuje, w jaki sposób należy zorganizować idealne społeczeństwo, a także zwraca uwagę na najistotniejsze ideały i wartości, które powinno rządzić życiem społecznym oraz przyczynia się do pozytywnej zmiany osobowości i postawy głównego bohatera.

Romantyzm

Kordian

W „Kordianie” motyw podróż pojawia się zarówno w wymiarze dosłownym i odnosi się do fizycznego przemieszczania się z miejsca na miejsca, jak i w wymiarze metaforycznym, który dotyczy przemiany wewnętrznej tytułowej postaci. Młody bohater wędruje po Europie – odwiedza Anglię, gdzie uświadamia sobie, że światem rządzi pieniądz; Włochy, w których dowiaduje się, że prawdziwa miłość nie istnieje; Watykan, gdzie dochodzi do niego, że los ojczyzny jest obojętny papieżowi, a także górę Mont Blanc, na której przechodzi przemianę z marzycielskiego i ogarniętego ideałem miłości młodzieńca w dojrzałego i świadomego swoich celów patriotę. Motyw podróży w „Kordianie” służy do skrytykowania ówczesnej cywilizacji europejskiej i pokazania, że najważniejszą wartością dla Polaków żyjących w dobie romantyzmu powinien być patriotyzm, a także przyczynia się do wewnętrznej metamorfozy głównego bohatera.

Faust

„Faust” Goethego opowiada dzieje tytułowej postaci, która za sprawą paktu z diabłem wędruje w czasie i przestrzeni. Chcąc doświadczyć ziemskich uciech, bohater korzysta z kolejnych propozycji składanych mu przez diabła. Mimo że w trakcie wędrówki Faust zaspokaja swoje potrzeby, to w ich efekcie wyrządza wiele zła innym ludziom, dlatego ostatecznie uświadamia sobie, że sensem życia nie jest korzystanie z jego doczesnych uciech, ale właśnie działanie w imię społeczeństwa. Podróż Faust pozwala mu dojrzeć pod względem emocjonalnym i przejść pozytywną przemianę wewnętrzną.

Sonety Krymskie

Zbiór Sonetów Krymskich stanowi efekt wyprawy Adama Mickiewicza na Krym. Autor „Pana Tadeusza” daje w nich wyraz swojego zachwytu nad tamtejszą przyrodą i kulturą, jak również ukazuje swoje melancholijne przeżycia wewnętrzne, które wiążą się z tęsknotą za ojczyzną i nieumiejętnością odnalezienia się w orientalnej rzeczywistości. Sonety Krymskie pełne są plastycznych opisów przyrody, zawierają w sobie motywy orientalne i obrazują patriotyzm oraz umiłowanie rodzinnych stron przez Adama Mickiewicza.

Pan Tadeusz

W „Panu Tadeuszu” podróż ma wymiar metaforyczny, ponieważ odnosi się do powrotu do kraju lat dzieciństwa. Tworząc idyllę w Soplicowie, Adam Mickiewicz ukazuje swoje dorosłe i w dużej mierze wyidealizowane spojrzenie na wczesne lata młodości. Malując plastyczne obrazy litewskiego dworku, otaczającej go przyrody i uporządkowanego sposobu życia jego mieszkańców, Mickiewicz z sentymentem wspomina czasy swojego dzieciństwa.

Hymn Słowackiego

„Hymn” Słowackiego, znany również pod nazwą „Smutno mi, Boże”, obrazuje emocje i uczucie emigranta znajdującego się daleko od rodzimej ziemi. Słowacki skomponował go podczas podróży zagranicznej i opisał w nim cudowną przyrodę Aleksandrii. Mimo że wydaje się ona zachwycająca, to wywołuje w podmiocie lirycznym melancholijne i sentymentalne uczucia związane z tęsknotą za ojczyzną. Jako tułacz, czuje się samotny, dlatego swoje troski powierza wyłącznie Bogu. Życie emigranta sprawia, że traci energię życiową, nic go nie cieszy i nie widzi dla siebie nadziei na obcej ziemi. W zderzeniu z monumentalną przyrodą nie potrafi określić celowości swojej egzystencji i nie jest pewny przyszłości. W „Hymnie” Słowackiego „Smutno mi, Boże” podróż staje się więc udręką i przyczyną zagubienia podmiotu lirycznego.

Moja piosnka (II)

Podobnie jak „Hymn” Słowackiego, tak i „Moja piosnka (II)” Norwida ma formę modlitwy do Boga i przedstawia losy polskiego emigranta tęskniącego za ojczyzną. Podmiot liryczny kieruje swoje żale do Stwórcy i z nostalgią wspomina ojczyznę, przywołując obrazy z nią związane. Osoba mówiąca idealizuje Polskę, toteż jej brak staje się dla niej silnym i dość smutnym przeżyciem. W „Mojej piosnce (II)” motyw podróży został wykorzystany w celu zobrazowania stanu wewnętrznego polskiego emigranta znajdującego się na obczyźnie i tęskniącego za rodzinnymi stronami.

Pozytywizm

Za chlebem

Nowela Henryka Sienkiewicza przedstawia historię Wawrzona Toporka i jego córki Marysi, którzy ze względów ekonomicznych zdecydowali się na podróż do Stanów Zjednoczonych. Mimo że miała ona odmienić ich trudne losy, to paradoksalnie przysporzyła jeszcze więcej problemów. Odbywa się ona w urągających ludzkiej godności warunach, a ich późniejsze życie na lądzie w USA nieznacznie odbiega od tego stanu. Główni bohaterowie „Za chlebem” nie potrafią bowiem poradzić sobie w nowej rzeczywistości i dlatego żyją jak nędzarze, stając się tanią siłą roboczą dla wyzyskujących ich Amerykanów.

Listy Sienkiewicza z Ameryki

Efektem wyprawy Henryka Sienkiewicza do USA jest nie tylko nowela „Za chlebem”, ale również jego osobiste listy, opublikowane swego czasu w „Gazecie Polskiej”. W formie reportażu pisanego z perspektywy pierwszej osoby autor ukazuje rzeczywistość Stanów Zjednoczonych i swoją opinię na jej temat. Wraz z Sienkiewiczem czytelnik przemierza kolejne stany USA, poznaje zamieszkujących je ludzi, odkrywa tamtejszą kulturę i obyczaje. Z Listów Sienkiewicza do Ameryki przebija się realizm i zachwyt nad umiejętnością samoorganizacji narodu Stanów Zjednoczonych.

W pustyni i w puszczy

Osią fabuły powieści Sienkiewicza jest niebezpieczna podróż przez Afrykę dwojga dzieci – czternastoletniego Stasia i ośmioletniej Nel. Porwani z rozkazu Fatmy, wielokrotnie napotykali na różnego rodzaju groźnych ludzi, niebezpieczne sytuacje i zwierzęta, jednak nawet w krytycznych momentach potrafili dać sobie radę. Wędrówka przez Czarny Ląd sprawiła, że główni bohaterowie w ogromnym stopniu dojrzeli: Staś stał się odpowiedzialnym Stanisławem, gotowym do ryzykowania życia w celu uratowania słabszej i bezbronnej towarzyszki, zaś Nel dorosła emocjonalnie i przeistoczyła się w małą, ale odważną i rozsądną kobietę.

Lalka

Podróże w „Lalce” Prusa dotyczą przede wszystkim głównego bohatera – Stanisława Wokulskiego. Pierwsza jego wyprawa wynika z faktu zesłania na Syberię spowodowanego działalnością patriotyczną związaną z Powstaniem Styczniowym. Podczas zsyłki Stanisław dojrzał jako człowiek; aktywnie angażował się w badania naukowe i zgłębiał wiedzę, która od tego czasu stała się dla niego jedną z najważniejszych wartości. Cel kolejnej podróży Wokulskiego stanowił Bliski Wschód, dokąd pojechał z myślą o wzbogaceniu się, aby za pomocą majątku móc zdobyć serce Izabeli Łęckiej. Trzecia wyprawa Wokulskiego odbyła się do Paryża, gdzie zamierzał zapomnieć o Izabeli, u której spostrzegł pogardę i lekceważenie w stosunku do jego osoby, wcześniej niezauważalne z powodu ślepej miłości. Kolejny etap swoistej wędrówki przez życie Stanisława to podróż do Zasławka, dokąd – po nieudanej próbie wymazania z pamięci panny Izabeli – udaje się z nadzieją, że tym razem jego miłość zostanie odwzajemniona. Również w pogoni za ukochaną przenosi się do Warszawy. Ostatnia podróż Stanisława odbywa się w pociągu jadącym z Warszawy do Krakowa, lecz kończy się przedwcześnie w Skierniewicach, gdzie wysiadł z powodu ogromnego cierpienia, jakie wyrządziła mu Izabela. Wokulski podsłuchał bowiem prowadzoną w języku angielskim rozmowę z Kazimierzem Starskim, z której jasno wynikało, że miłość ukochanej jest w istocie wyłącznie grą, a ona ma jego osobę za nic i bezwstydnie flirtuje z innymi mężczyznami. Tego, jak się skończyła życiowa podróż głównego bohaterki „Lalki”, nie wiemy, ponieważ Prus pozostawił otwarte zakończenie, pozwalające na dowolną interpretację.

Młoda Polska / Modernizm

Ludzie bezdomni

Główny bohater powieści Stefana Żeromskiego – młody doktor Tomasz Judym – pierwszą swoją podróż odbywa do Paryża, skąd po skończeniu studiów lekarskich wraca z powrotem do rodzinnej Warszawy. Stamtąd, po nieudanych kontaktach z lokalną śmietanką towarzyszką, Judym udaje się do sanatorium w Cisach, w którym jako medyk pomaga biednym i poprawia stan ich zdrowia. Jego podróż kończy się w Zagłębiu, w Sosnowcu, gdzie podejmuje pracę lekarza fabrycznego i leczy strudzonych robotników. Wędrówka Tomasza ściśle wiąże się z jego idealistyczną drogą życiową, polegającą na bezinteresownym pomaganiu najniższym, najbiedniejszym i najbardziej pokrzywdzonym warstwom społecznym. Każda podróż wynika z jego idealistycznej postawy, która wymaga od niego wielkiego poświęcenia i olbrzymiej determinacji.

Chłopi

Jednym z chłopskich wędrowców jest Roch, który nie wiadomo skąd co trzecią zimę pojawia się w Lipcach. Jako tułacz, naucza miejscową ludność i przekazuje im swoją wiedzę oraz doświadczenia, dzięki czemu spotyka się z licznymi wyrazami szacunku. Podróżniczką można nazwać również bezdomną Agatę, która każdego roku po zakończeniu prac polowych udaje się w tułaczkę i żebrze, aby przeżyć zimę.

Ulisses

„Ulisses” Jamesa Joyce’a jest bezpośrednim nawiązaniem do „Odysei” Homera, a właściwie jej uwspółcześnioną reinterpretacją. Główny bohater w ciągu jednej doby wędruje po Dublinie, a czytelnik ma szansę na poznanie szczegółowej topografii i architektury tego irlandzkiego miasta. Podróż Ulissesa ukazuje również strumień świadomości autora i jest pretekstem do podjęcia dyskusji na ważkie, egzystencjalne tematy.

Jądro ciemności

Powieść Josepha Conrada prezentuje historię kapitana Charlesa Marlowa, który udaje się w głąb kongijskiej dżungli w celu odnalezienia zagubionego agenta Kurtza. Podróż głównego bohatera pozwala mu zaobserwować, jak negatywne skutki wiążą się z kolonizacją Afryki przez Europejczyków, którzy cynicznie grabią majątki mieszkańców Czarnego Lądu i wykorzystują ich do niewolniczej pracy. W trakcie przeprawy Marlow poznaje również dziką i monumentalną przyrodę Konga, a także dociera do osady Kurtza, gdzie poznaje ludzki symbol zła. Wędrówka jest dla niego sprawdzianem własnej osobowości, odwagi i odporności psychicznej oraz fizycznej. Podsumowując, w „Jądrze ciemności” motyw podróży służy do zobrazowania zła, jakie wyrządził kolonializm, zasygnalizowania negatywnych skutków posiadania władzy na przykładzie Kurtza i ukazania afrykańskiej przyrody oraz cywilizacji.

XX-lecie międzywojenne

Ferdydurke

Józio Kowalski – główny bohater powieści Witolda Gombrowicza – odbywa fantastyczną podróż, zmieniając się w kilkunastoletnie dziecko wysłane do szkoły. W jej trakcie poznaje rozczarowującą go rzeczywistość, którą rządzi forma ograniczająca ludzką kreatywność, pomysłowość i indywidualizm. W trakcie pobytu w szkole Józio uświadamia sobie, że w istocie jest to instytucja eliminująca własną inicjatywę i pomysłowość. Kolejny etap podróży to odwiedziny w przesiąkniętym hipokryzją i dwulicowością domu ziemiańskiej rodziny Młodziaków. Wędrówka kończy się wizytą na wsi, gdzie Józio oczekuje naturalności i spontaniczności, ale odnajduje ludzi podporządkowanych sztywnym konwenansom. Motyw podróży w „Ferdydurke”, która odbywa się zarówno w przestrzeni, jak i w czasie, obnaża uzależnienie człowieka od stereotypów i formy, które go ograniczają, krępują i zniewalają.

Przedwiośnie

Podróż głównego bohatera – Cezarego Baryki – można rozpatrywać w sensie dosłownym, jako przemieszczanie się w przestrzeni, a także jako wędrówkę w głąb siebie związaną z kształtowaniem własnego światopoglądu i osobowości. Początkowo, jako kilkunastoletni młodzieniec, Cezary jest zagorzałym bolszewikiem, aby pod wpływem podróży przez Rosję przeistoczyć się osobę w sceptyczną wobec krwawej rewolucji. Z kolei podróż do Polski zaowocowała przyjęciem pozytywistycznych poglądów narzuconych mu przez Szymona Gajowca. Podczas pobytu w Nawłoci i w tamtejszym Chłodku, widząc niedole chłopów pracujących na roli, znów zmienia swoją perspektywę. Powieść Żeromskiego jest zapisem długiej i pełnej wyboi wędrówki życiowej głównego bohatera, która kształtuje jego światopogląd, charakter i postawy życiowe.

Sklepy cynamonowe

Podobnie jak „Pan Tadeusz”, tak i „Sklepy cynamonowe” są sentymentalną podróżą autora do kraju lat dzieciństwa. Bruno Schulz odkrywa swoje rodzinne miasto z czasów młodości, przemierzając je pod postacią młodego Józefa spacerującego z ojcem. Ich podróż pełna jest onirycznych przeobrażeń rzeczywistości, będących jak gdyby sentymentalną reinterpretacją obrazów, jakie główny bohater i zarazem autor pamięta z okresu najmłodszych lat. Podróż Józia i jego ojca można zatem uznać za powrót do czasu dzieciństwa i oniryczną wędrówkę przez rodzinne miasto.

Współczesność

Opowieść wigilijna

Opowiadanie Charlesa Dickensa przedstawia dzieje pewnego skąpca – Ebenezera Scrooge’a – który odbywa fantastyczną podróż w czasie. Obrazy z jego przeszłości, teraźniejszości i przyszłości przywołują kolejne duchy, które go nawiedziły. Za ich sprawą główny bohater przeniósł się w czasie, dzięki czemu mógł ujrzeć przyczyny i skutki swojego ciągłego skąpstwa. Wizja ta wstrząsnęła nim tak mocno, że postanowił się zmienić i stać się człowiekiem dobrym, szczodrym oraz hojnym. Podróż w czasie przyczyniła się do jego pozytywnej metamorfozy i dała szanse na naprawienie błędów przeszłości.

Mała apokalipsa

Powieść Tadeusza Konwickiego ukazuje losy poety, który przemierza ulice PRL-owskiej Warszawy w celu dokonania samospalenia w trakcie zjazdu Partii, bo takie zadanie zlecili mu koledzy z opozycji. W istocie wędrówka stanowi pretekst do zademonstrowania ogromnych zniszczeń, jakich dokonał w polskim mieście system komunistyczny. Podczas podróży bohater opisuje zdegenerowaną rzeczywistość Warszawy, gdzie przeciętni mieszkańcy żyją w nędzy, brudzie i patologii, nie mając żadnej nadziei na przyszłość, a partyjni aparatczycy opływają w luksusy. Tułaczka poety kończy się tym, do czego zmierzała, czyli samospaleniem.

Mały Książę

Międzygalaktyczna podróż tytułowego bohatera pomiędzy planetami zamieszkanymi przez określony typ ludzi pozwala mu na poznanie ludzkich słabości i wad. Za jej pomocą, poprzez postaci króla, pijaka, bankiera, pyszałka i geografa autor pokazuje, jak niedoskonałymi istotami jesteśmy, choć często myślimy o sobie jako o genialnym gatunku. Mały Książę zwędrował również na planetę Ziemię, dokąd udał się z powodu obojętności róży, którą obdarzył opieką i uczuciem, a ta nie potrafiła mu okazać wdzięczności. Na Ziemi bohater znalazł przyjaciół i uświadomił sobie, że w istocie jego kwiat – mimo że tak podobny do milionów innych kwiatów – jest jedyny na świecie.

Kufer

Wiersz Kazimierza Wierzyńskiego obrazuje tułaczkę emigranta, który sentymentalnie tęskni za ojczyzną. Jego częste podróże pomiędzy kontynentem amerykańskim a europejskim męczą go i oddalają od ukochanej Polski, dlatego są dużym wyrzeczeniem i nie niosą ze sobą niczego przyjemnego. Podróże wzbudzają w nim poczucie wyobcowania, samotności i zawodu, gdyż wiążą się z utratą ojczyzny.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *